Historie

Geschiedenis IJsselmuiden en Koekoekspolder

 Wapen IJsselmuidenIJsselmuiden (Nedersaksisch: Iesselmuun) is een dorp in de Nederlandse provincie Overijssel.De plaats telt ongeveer 12.000 inwoners. Zoals de naam al suggereert ligt IJsselmuiden aan de monding van de IJssel. Aan de andere oever van  de IJssel ligt de oude Hanzestad Kampen, waarmee het sinds 2001 één gemeente vormt en waarmee het door een opvallende hefbrug (met 4 grote vergulde katrollen er bovenop) is verbonden. Het dorp IJsselmuiden is na de steden Kampen en Steenwijk, de grootste plaats van Noordwest-Overijssel, ook wel de Kop van Overijssel genoemd.

Geschiedenis

Middeleeuwen
De eerste melding van IJsselmuiden vindt men in een oorkonde uit 1133, toen het nog direct aan de monding van het Almere lag. IJsselmuiden is ontstaan uit verschillende kernen. Voornamelijk als een klein dorp op een zandbank, achtergelaten door de rivier de IJssel, waarover nu de Dorpsweg loopt. De verhoging in het straatbeeld is aan beide kanten van de voormalige dijk goed te zien. Delen van de oude Hervormde Kerk, die daar op die verhoging staat, gaan terug tot omstreeks 1200. De andere kern, die minder bijdraagt en buiten de duidelijke dorpsgrenzen valt, is Oosterholt. Hier stond vroeger een op een lage heuvel een Kartuizer klooster, maar deze is verwoest en de locatie is tot nog toe onbekend. IJsselmuiden is altijd omringd geweest door de meer invloedrijke of strategischer gelegen plaatsen Grafhorst (welke stadsrechten toegekend kreeg) in het noorden, Genemuiden,  Zwartsluis en Hasselt in het noordoosten, Zwolle in het oosten, Wilsum (dat bepaalde stadsrechten had) en Zalk (met een inmiddels verwoest slot) in het zuidoosten en net over de IJssel en in het zuiden Kampen.

1500-2009
Vooral Kampen heeft sindsdien een grote invloed gehad op het leven in IJsselmuiden. De stad had aan het eind van de Middeleeuwen een brug over de IJssel gebouwd, waaruit inkomsten in de vorm van tolgeld en bruggeld kwamen. Met de brug had het ook een claim weten te leggen op het land aan de overkant van de IJssel. Door de voortvarendheid van de stad Kampen werden meerdere projecten aan gene zijde van de IJssel ondernomen. Zo was er vroeger een zandberg achter (vanuit Kampen) de Dorpsweg, waarop geëxerceerd werd door het garnizoen te Kampen (inclusief gelag) en, totdat in de twintigste eeuw Kampen uitbreidde naar het westen, werden de doden van Kampen op de (gemeentelijke) begraafplaats begraven, al gauw 1,5 kilometer vanaf de IJssel. Ook de oude trekvaart naar Zwolle, de “Nieuwe Weg” (thans de Burgemeester van Engelenweg, Plasweg en Grafhorsterweg langs de Zandberg èn de begraafplaats) naar Grafhorst en door naar Genemuiden, de Zwolseweg naar Zwolle en als laatste het Kamperlijntje zijn goede voorbeelden van Kamper invloed aan gene zijde van de IJssel. Deze infrastructurele werken zijn misschien niet direct door Kampen aangelegd, maar het is ondenkbaar dat ze tot stand zouden zijn gekomen zonder de aanwezigheid van Kampen. Als gevolg van de groei van het belang van Kampen in de tweede helft van de 19e eeuw en de eerste helft van de 20e eeuw, vestigden zich ook enkele bedrijven aan de IJsselmuider kant van de IJssel. Hierbij moet aan eenvoudige landbouwindustrie worden gedacht. Zo was er een houtzagerij aan de Spoorkade en aan de Nieuwe Weg (nu Burg. van Engelenweg) ontstonden tuinderijen en ook een houtzagerij. Nog steeds was IJsselmuiden een agrarisch dorp, het bedrijfsleven in Kampen ging aan het begin van de twintigste eeuw achteruit en pas na de Tweede Wereldoorlog zou IJsselmuiden weer kunnen groeien. De gemeente IJsselmuiden werd op 1 januari 1937 uitgebreid met de voormalige gemeenten Grafhorst, Kamperveen, Wilsum en Zalk en Veecaten. In 1967 werd ook een deel van de voormalige gemeente Zwollerkerspel bij IJsselmuiden gevoegd. IJsselmuiden fungeert sindsdien als voorstad, of zo je wil “voordorp”, van Kampen. Jonge gezinnen uit Kampen en omstreken vestigden zich in IJsselmuiden, vanwege de goede bereikbaarheid. De groei van IJsselmuiden als voordorp van Kampen zette gestaag door tot in de jaren ’90 met wijken als Groenendael en de Losse Landen in de jaren ’80 en Zeegraven in de jaren ’90. Hiervoor moesten de genoemde ondernemingen aan de Burgemeester van Engelenweg uitgekocht worden, de stratenindeling van Groenendael laat hier nog de sporen van zien. Op 1 januari 2001 is de voormalige gemeente IJsselmuiden gevoegd bij de gemeente Kampen. Pas in de laatste jaren is er weer interesse voor woningen en staat er een nieuwe wijk ten oosten van Zeegraven en ten noorden van Oosterholt.

De Koekoek

Kamperzeedijk_stoomgemaal_Mastenbroek

d’Olde Mesiene, stoomgemaal Mastenbroek anno 1856

De Koekoek is een onderdeel van de polder Mastenbroek, die in 1364 is aangelegd en de eerste Nederlandse polder vormt met een rationele verkaveling. Oorspronkelijk heette de Koekoek het “Middelblok”, en behoorde vanouds bij IJsselmuiden. De huidige naam dankt het gebied aan een boerderij genaamd “Kouckouck”, die daar ooit in de buurt lag. Al voor de inpoldering moet de Koekoek gebruikt zijn voor extensieve veehouderij. De eigenaren van het Middelblok verleenden in 1756 concessie om het gebied te vervenen. Deze activiteit duurde tot de eerste helft van de 19e eeuw en transformeerde de Koekoek tot een grote plas. Op onderstaande afbeelding is het gebied afgebeeld als een onverkavelde eenheid.

koekoek

De Koekoek omstreeks 1900

Vanaf 1851 werd serieus zaak gemaakt voor drooglegging van de Koekoek, maar overstromingen in 1860 en 1862 vertraagden dit werk. Op de plattegrond van de (toenmalige) gemeente Grafhorst uit 1867 staat de Koekoek aangegeven als: ‘Nieuwe Droogmakerij’. Pas vanaf 1906 ondernam men pogingen de polder duurzaam te vrijwaren van wateroverlast. In 1910 is de Koekoek drooggemalen en voor agrarisch gebruik verkaveld. De Koekoek is sindsdien dus feitelijk een polder in een polder. Omstreeks 1956 nam de toenmalige gemeente IJsselmuiden het initiatief om de tuinders uit de kom van het dorp naar de Koekoek te verplaatsen. In 1981 werd het gebied voor het eerst officieel aangewezen als concentratiegebied voor de glastuinbouw.

Bron: Wikipedia